SOLVE FOR HAPPY _ CHƯƠNG 14.2

 

CHƯƠNG 14 (tiếp)

Trình Bày Vấn Đề

 

 

 

Đúng là trong ngành kỹ thuật hay trong kinh doanh và kể cả là trong cuộc sống nữa: bước quan trọng nhất trên con đường tìm kiếm câu trả lời phụ thuộc vào bản thân câu hỏi được đưa ra. Nếu như chúng ta không biết mình đang giải quyết vấn đề gì, vậy thì, bất kỳ câu trả lời nào mà ta tìm ra cũng có thể là không thích hợp. Vì vậy, hãy xác định chính xác vấn đề.

Để tránh nhầm lẫn, và vượt ra khỏi cuộc tranh luận nóng đã kéo dài hàng thế kỷ liên quan tới chủ đề này, ta hãy tránh những cụm từ thông dụng như Chúa, Đấng tạo hóa, Thánh thần, Đấng quyền năng tối cao, Tâm thức vũ trụ, hay thậm chí là Đấng quyền năng. Các tổ chức tôn giáo và tinh thần đã làm lu mờ ý nghĩa thật sự đằng sau những cụm từ này và thường định hình chúng cho phù hợp với một mục đích của mình. Thay vì vậy, tôi sẽ chỉ sử dụng từ nhà kiến tạo, một cụm từ sẽ đưa câu hỏi của chúng ta tới được cốt lõi cơ bản nhất của nó.

 

 

Lớp Lang

 

Một bước quan trọng khác là tìm ra dạng thức đơn giản nhất của câu hỏi bằng cách loại bỏ các lớp lang có vẻ như liên quan đến những câu hỏi. Khi mà ta giải quyết câu hỏi cốt lõi trước tiên, thì việc trả lời câu các câu hỏi khác sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều.

Trong một buổi diễn, nghệ sĩ hài George Carlin[1] đã hài hước nói về vấn đề nhiều lớp lang trong tín ngưỡng và Thượng đế:

Tôn giáo thực ra đã thuyết phục mọi người rằng có một người đàn ông vô hình ở trên trời đang nhìn vào mọi việc bạn làm vào mọi phút trong mọi ngày. Ông ấy có một cái danh sách của 10 việc mà ông ấy không muốn bạn làm. Và nếu như bạn thực hiện một trong số những việc đó thì ông ấy sẽ có một chỗ đặc biệt toàn là lửa dành cho bạn và cả những hình thức tra tấn để bạn phải chịu hình phạt này mãi mãi…  Nhưng mà ông ấy vẫn yêu bạn!… Và ông ấy cũng cần tiền nữa. Ông ấy vô cùng quyền năng, tuyệt đối hoàn hảo, biết hết tất cả mọi thứ và hiểu tất cả mọi điều nhưng không hiểu sao lại không thể xử lý được vấn đề tiền bạc. Tôi đã từng cố tin vào Chúa nhưng khi mà bạn già đi bạn sẽ nhận ra rằng, có gì đó sai sai ở đây. Chiến tranh, bệnh tật, chết chóc, tàn phá, đói khát, nghèo khổ, tra tấn, tội ác, và tham nhũng. Đó đâu phải là những điều tốt. Những việc như vậy không nằm trong bản sơ yếu lý lịch của một đấng toàn năng. Đó là thứ mà bạn chỉ mong nhìn thấy ở một anh chàng nhân viên thời vụ với thái độ không ra gì. Nếu như Chúa trời là có thật thì hầu hết mọi người sẽ không thể không đồng ý rằng ông ta ít nhất không đủ năng lực hoặc có thể, chỉ là có thể là đếch thèm quan tâm[2].  

 

Những vấn đề được nêu ra ở đây là đáng kể, hợp lệ, và xứng đáng được thảo luận tới. Tôi chắc chắn là những vấn đề như vậy cũng đã từng nảy ra trong tâm trí bạn. Tuy nhiên, tất cả những điều đó đều là những ví dụ tuyệt vời cho cái gọi là lớp lang.

Khi mà các lớp lang khác bị vướng vào vấn đề cốt lõi, quy trình suy nghĩ của chúng ta trở nên rối như tơ vò, cuộc đối thoại đi chệch khỏi con đường ngắn nhất, khiến chúng ta chán nản, và vấn đề trở nên khó giải quyết hơn nhiều. Một cách tiếp cận hiệu quả hơn cả là gỡ bỏ câu hỏi về sự kiến tạo/nhà kiến tạo khỏi tất cả những lớp lang đánh lạc hướng của nó.

Carlin đã chỉ ra những khẳng định, giải thích, và những câu chuyện không đúng sự thật về các tổ chức tôn giáo, mà tự cho mình là chủ sở hữu của thương hiệu “Thượng đế.” Tôi đồng ý rằng nhiều truyền thuyết trong số đó là vô cùng nực cười và mang tính kích động, nhưng chúng hoàn toàn không liên quan gì đến câu chuyện của chúng ta ở đây. Bạn hãy nghĩ về nó theo hướng này: nếu một ai đó bịa ra câu chuyện lố bịch rằng Facebook tồn tại bởi vì một trận sét đánh trúng chiếc máy vi tính của Mark Zuckerberg, thì bạn cũng sẽ không đưa ra kết luận rằng Zuckerberg không hề tồn tại, đúng không? Sự bất đồng ý kiến với câu chuyện về sự phán quyết, một địa ngục kéo dài muôn đời, những hành động tàn ác của con người, các hiểm họa thiên tai tàn nhẫn, và tất cả những hành động khác được xem là được thực hiện bởi Thượng đế đều – xin nhắc lại một lần nữa – không có gì liên quan ở đây. Chúng cũng giống như là sự bất đồng chính kiến của bạn trước một đảng phái chính trị cụ thể vậy: bạn biết rằng sự bất đồng ý kiến của bạn không được xem như là một bằng chứng cho việc một đảng phái không hề tồn tại.  

Tôi sẽ cố gắng tránh xa vô số các lớp lang gây quan ngại và chỉ tập trung vào dòng tư duy logic của chúng ta cho tới khi ta tới được với câu trả lời cho câu hỏi cốt lõi. Những lớp lang này sẽ không bị bỏ qua, chúng chỉ được đặt sang một bên để ta có thể xác định một vấn đề vào mỗi thời điểm thôi. Còn bây giờ, ta hãy giả sử rằng không hề có mối liên hệ nào giữa một nhà kiến tạo “tiềm năng” với bất kỳ tôn giáo, những câu chuyện thần thoại, hành động biểu trưng, hay sự dẫn dắt giả định. Ta hãy cùng giải quyết vấn đề đầu tiên: Liệu vũ trụ của chúng ta là kết quả của sự ngẫu nhiên hay là một sự sắp xếp đầy thông minh?

 

chuong 14.2

 

Nếu như cuối cùng chúng ta có thể đưa ra được kết luận rằng không có nhà kiến tạo nào hết cả, thì tất cả những câu hỏi lớp lang khác sẽ trở nên vô nghĩa. Mặt khác, nếu như ta có thể đi đến được kết luận rằng quả thực có tồn tại một nhà kiến tạo nào đó, thì ta có thể bắt đầu đến với từng câu hỏi theo thứ tự được đưa ra ở trên. Liệu có phải nhà kiến tạo đã tạo ra mọi thứ? Liệu nhà kiến tạo có đưa ra một thông điệp nào đó hay không? Và nhiều câu hỏi khác nữa. Vì thế ta hãy bắt đầu thôi nào. Như bạn cũng có thể đoán ra, hoàn cảnh của tôi đã cho phép tôi được bắt đầu từ một quan điểm nhất định.

 

 

Đây Là Một Vấn Đề Toán Học

 

Tôi sinh ra đã là một người Hồi giáo. Cũng giống như trong hầu hết các tôn giáo khác, các học giả Hồi giáo đã dành ra hàng thế kỷ để tập trung vào vấn đề thực hành máy móc: làm thế nàyđừng làm thế kia. Họ bỏ qua vấn đề cốt lõi trong tinh thần Hồi giáo, và họ còn công khai ngăn cản mọi người tìm kiếm câu trả lời cho riêng mình. Khi tôi mười sáu tuổi, tôi nổi loạn và quyết định xem lại giả thuyết này. Tôi tuyên bố (chỉ với mình tôi thôi) rằng tôi là người theo thuyết bất khả tri, và tôi lao vào cuộc tìm kiếm câu trả lời của riêng mình. Tôi loại bỏ mọi lớp lang về những huyền thoại thành thị, các câu chuyện truyền thuyết, các chân lý, và những cảm xúc. Vậy thì tôi còn lại những gì? Các phép toán! Vì vậy tôi bắt đầu nghiền ngẫm những con số và giải mã các sự kiện xoay quanh sự kiến tạo đầy thông minh ấy. Ở chỗ của sự hỗn loạn đầy rối rắm và cổ xưa ấy, tôi tìm thấy hai vấn đề đối lập vô cùng quan trọng – và hoàn toàn có thể giải thích được: sự vắng mặtsự hiện diện.  

 

 

Vắng Mặt So Với Hiện Diện

 

Là một người theo thuyết bất khả tri, tôi nhận thấy sẽ dễ dàng hơn nhiều nếu đứng ở vị trí của một người vô thần trong cuộc tranh luận và đưa ra câu hỏi theo cách này: Làm thế nào bạn có thể chứng minh rằng có một nhà kiến tạo tồn tại? Phần tin vào đấng tạo hóa trong tôi sẽ nhảy ra và tuôn ra những câu trả lời mà tôi từng được dạy – những câu chuyện tôn giáo và bài kinh cũ không chúng minh nổi điều gì. Cuộc tranh luận trong tâm trí tôi không dẫn tới đâu cho đến khi tôi nhận ra rằng bản thân câu hỏi ấy đã là không trọn vẹn, và vì thế mà câu trả lời không bao giờ là thuyết phục cả. Một câu hỏi công bằng, bất khả tri nên được đặt ra nhằm tìm kiếm bằng chứng rằng liệu có tồn tại một nhà kiến tạo cũng như bằng chứng rằng không hề có sự tồn tại đó. Cái khung này sẽ đặt trách nhiệm dẫn chứng ở cả hai phía của cuộc tranh luận là ngang nhau. Tôi đã phải ngạc nhiên trước việc vị thế của người vô thần trong cuộc tranh luận đã tránh đóng khung câu hỏi theo một cách như vậy, nhưng một khi tôi đặt ra câu hỏi đó, thì nguyên nhân đã được làm rõ:

 

Không có phương pháp khoa học nào để chứng minh rằng một thứ gì đó không hề tồn tại!

 

Từ quan điểm của phương pháp khoa học, việc chứng minh một sự phủ định là bất khả thi. Nghe qua thì có vẻ đơn giản hơn so với bản chất thật sự của nó. Nhưng bạn hãy thử cân nhắc tới điều này: Hiển nhiên là có thể chứng minh được rằng một thứ nào đó – ví dụ như, những con khỉ – là có tồn tại. Tất cả những gì bạn cần tới như là bằng chứng là tìm ra một con khỉ. Chỉ cần tìm ra một con khỉ – ngay lập tức, những con khỉ khác sẽ tồn tại, và bạn có được bằng chứng. Nhưng ta lại không thể chứng minh được rằng một sinh vật tưởng tượng – chẳng hạn như, con plunkey[3]không tồn tại. Khi ấy bạn sẽ phải kiểm tra mọi kịch bản khả thi ở mỗi một mi-li-mét vuông đất trên hành tinh này nhằm đảm bảo không có một con plunkey nào hết cả. Bởi vì hành tinh của chúng ta quá đỗi rộng lớn và phức tạp, nhiệm vụ này rõ là bất khả thi. Hơn thế nữa, bởi vì sự hạn chế của chúng ta về mặt giác quan, việc chứng minh một sự phủ định luôn không có tính thuyết phục. Nếu như những con plunkey có kích cỡ vô cùng nhỏ, ta sẽ không thể tìm ra chúng cho tới khi ta có được những công cụ đủ phức tạp, và nếu như chúng lại lớn hơn cả toàn bộ vũ trụ đã được biết đến của chúng ta, thì ta sẽ không thể quan sát được chúng, có lẽ là không bao giờ. 

 

Nhưng điểm quan trọng ở đây là:

 

Sự vắng mặt của bằng chứng về sự tồn tại của một điều gì đó không chứng minh được rằng nó không hề tồn tại.

Nhiều ví dụ lịch sử đã chứng minh rằng chúng ta đã nhiều lần bỏ qua những thành phần cơ bản của vũ trụ. Chúng ta bỏ qua hầu như tất cả những điều đó, thực ra là vậy, trong suốt thời gian dài. Ví dụ ưa thích của tôi là việc chúng ta nhìn lên không trung hàng thiên niên kỷ và cho rằng các vì sao và những hành tinh trôi nổi trong hư vô, trong một khoảng không, “không gian trống rỗng,” trong khi thực ra mọi thứ đều hoàn toàn chìm trong vật chất tối[4]. Liệu có cách nào để chứng minh rằng thành phần vũ trụ cơ bản này không tồn tại hay không? Không, không bao giờ! Chỉ có một cách, vào những năm 1960, cuối cùng cũng chứng minh được điều đó, và thậm chí cho tới nay ta vẫn chưa nhìn thấy được vật chất tối. Ta chỉ có thể chứng minh sự tồn tại của nó bằng cách quan sát hoạt động của vũ trụ liên quan đến sự tồn tại của nó.   

 

Việc khám phá ra thành phần cơ bản tạo nên vũ trụ của chúng ta sau nhiều thập kỷ nhầm lẫn nó với chân không sẽ khiến ta cân nhắc về những thứ khác vẫn đang tồn tại mà ta không thể nhìn thấy. Điều đó cho thấy chúng ta cần phải nhìn nhận sự tồn tại theo một cách khác:

Việc không có bằng chứng rằng một điều gì đó không tồn tại nên được xem như là một khả năng rằng nó có đó.

 

Và đó là lúc mà chúng ta cần bắt đầu sử dụng đến các con số. (Như tôi đã nói ở trên, đây hoàn toàn là vấn đề toán học!)

 

Một xác suất, theo nghĩa đó, đo lường khả năng tồn tại của một thứ gì đó, bất kể nó có kích cỡ nhỏ bé ra sao. Cho dù bạn và tôi đều khá chắc chắn rằng một sinh vật như plunkey là không hề tồn tại – rằng tôi chỉ bịa ra nó mà thôi – thì vẫn có một xác suất nhỏ xíu rằng nó thực ra có tồn tại. Khi tôi bắt đầu suy nghĩ theo hướng này, từ xác suất bắt đầu hiện ra trong mọi giai đoạn của cuộc tìm kiếm của tôi. Và điều đó dẫn tôi tới một sự phân biệt quan trọng khiến cho việc trình bày vấn đề trở nên rõ ràng.

 

 

Đã So Với Có Thể Đã

 

Cuộc tranh luận xoay quanh câu hỏi về kiến thiết vĩ đại hoàn toàn nằm trong Ảo tưởng về Tri thức. Một bên mạnh mẽ tin vào một thực thể linh thiêng có khả năng kiến tạo thông minh, và bên kia hoàn toàn tin vào sự ngẫu nhiên. Họ đều “biết” rằng mình đúng.

 

Thật không may, cả hai phía đều sai! Không một bên nào có thể chứng minh quan điểm của mình hoặc chống lại quan điểm của đối phương một cách thuyết phục. Và trong toán học, sự vắng mặt của những câu trả lời thuyết phục, tiền đề chính của cuộc nói chuyện của chúng ta, nên được chuyển thành một vấn đề đơn giản của xác suất, một câu hỏi của việc phía bên nào có khả năng đúng hơn.

Sự thay đổi nhỏ trong nhận thức này khiến việc trình bày vấn đề trở nên hợp lý.  Nó trở thành:

 

chuong 14.3

 

Giờ thì bản trình bày vấn đề đã được lập ra, chúng ta có thể bắt đầu tìm kiếm câu trả lời. Tất cả những gì ta cần làm là tính toán xác suất của mỗi bên của cuộc tranh luận. Đây không còn là một cuộc tranh luận ngoan cố nữa. Thực ra, chúng ta có thể chỉ cần tập trung vào một nửa câu hỏi; bản chất của lý thuyết xác suất cho phép ta giải quyết một vế của vấn đề bởi vì một khi ta đã biết được con số của vế đó, ta có thể tìm được xác suất của vế kia bằng cách trừ đi từ 100 phần trăm. Vì vậy hãy cùng xem xét các con số ủng hộ khía cạnh khoa học, mặt ngẫu nhiên.  

Bạn có muốn nghỉ ngơi đôi chút trong lúc tôi làm việc không? Đây có thể là một ý tưởng không tồi chút nào. Hãy quay lại với một cái đầu minh mẫn. Chúng ta có rất nhiều con số ở phía trước.

 


[1] George Denis Patrick Carlin (12/5/1937 –22/6/2008) là nghệ sĩ tấu hài, diễn viên, tác giả và nhà phê bình xã hội người Mỹ.

[2] George Carlin, https://youtube.com/8r-e2NDSTuE

[3] plunkey: ở đây tác giả chơi chữ. Từ plunkey có lẽ xuất phát từ từ “plunk”, có nghĩa là sự rơi xuống bất ngờ. Plunkey phát âm gần na ná như từ ‘monkey’ – con khỉ.

[4] Trong vật lý thiên văn, thuật ngữ vật chất tối chỉ đến một loại vật chất giả thuyết trong vũ trụ, có thành phần chưa hiểu được. Vật chất tối không phát ra hay phản chiếu đủ bức xạ điện từ để có thể quan sát được bằng kính thiên văn hay các thiết bị đo đạc hiện nay, nhưng có thể nhận nó ra vì những ảnh hưởng hấp dẫn của nó đối với chất rắn và/hoặc các vật thể khác cũng như với toàn thể vũ trụ. Dựa trên hiểu biết hiện nay về những cấu trúc lớn hơn thiên hà, cũng như các lý thuyết được chấp nhận rộng rãi về Vụ Nổ Lớn, các nhà khoa học nghĩ rằng vật chất tối là thành phần cơ bản chiếm tới 70% vật chất (vật chất tối + vật chất thường) trong vũ trụ.

 

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: