CHƯƠNG 13 (tiếp)

Câu Chuyện Thần Thoại Mà Ta Vẫn Hằng Tin

 

 

pic

 

 

Nếu như chúng ta cho phép mình nhìn gần hơn vào cái chết thay vì nhìn nó từ xa, ta có thể sẽ tìm thấy một vị trí đầy ý nghĩa dành cho nó trong cuộc đời mình hơn là một cái nhìn đầy hằn học. Bước đầu tiên của cái quá trình này là xua tan một số chuyện hoang đường.

 

 

Rồi Có Một Ngày Ta Sẽ Ra Đi

 

Cái chết là một phần không thể tách rời của quá trình sống. Giây phút mà bạn sinh ra chính là cái giây phút mà bạn bắt đầu chết đi. Bạn cũng đang chết đi trong lúc chúng ta nói tới điều này. Các tế bào hồng cầu của bạn, toàn bộ hai mươi nhăm nghìn tỷ trong số đó, sẽ chết đi trong vòng bốn tháng nữa. Và vào lúc bạn đọc xong chương này, có hơn 150 triệu tế bào trên cơ thể bạn sẽ chết. Trong số đó, có hai nghìn là tế bào não, mà sẽ không bao giờ được thay thế. Cái chết không phải là một sự kiện – mà là một quá trình. Chẳng có gì là quá đỗi đặc biệt về cái ngày mà chúng ta ra đi hết cả.

 

Hãy nhớ rằng: Mỗi ngày chúng ta đều chết đi một chút.

 

 

Cái Chết Chính Là Kẻ Thù

 

Cái chết là một phần không thể thiếu của chuỗi thức ăn giúp duy trì mọi hình thức sống trên hành tinh này. Mỗi một giống loài đều săn mồi dựa trên cái chết của con vật nằm ở cấp bậc thấp hơn trong chuỗi thức ăn. Nếu không có cái chết của con vật khác trong hệ thống phân loại, sự sống không thể duy trì. Loài người chúng ta săn mồi trên hầu hết các sinh vật khác cho tới khi chúng ta chết đi, khi mà một cụm cỏ và, có thể là, một khóm hồng sẽ nhận được dinh dưỡng từ sự phân hủy của thân xác chúng ta.  

 

Hãy nhớ rằng: Nếu như không có cái chết, thì cũng sẽ không có sự sống. 

 

Một số loài tồn tại lâu hơn so với những loài khác, nhưng nói chung, không có một ngoại lệ nào hết cả, rồi cũng sẽ chết đi. Mỗi một giây phút, hàng tỷ sinh vật bình thản chết đi sau khi đã đóng trọn vai trò của mình cho việc duy trì hệ sinh thái. Giống loài duy nhất quá đỗi bận tâm đến điều này là loài người chúng ta.

 

 

Cái Chết Không Bao Giờ Được Chào Đón

 

Trong thâm tâm, tất cả chúng ta tự biết rằng ta không thể thoát khỏi điều này. Dù vậy, ta vẫn luôn mong ước rằng thần chết sẽ lên lịch hẹn trước thay vì bất ngờ viếng thăm mình. Và ta thì thích một cuộc hẹn muộn màng. “Này, tôi vẫn còn khỏe mạnh và yêu đời lắm, mời ngài quay trở lại sau ba mươi – à không, 330 năm nữa nhé. Thật ra thì, đừng quan tâm đến tôi làm gì. Ngài cứ để số điện thoại lại đây và tôi sẽ gọi lại khi cần.”

Khi cuộc đời diễn ra trôi chảy, ta chẳng bao giờ muốn chết cả. Tuy nhiên, nhiều người trong số chúng ta, lại từng trải nghiệm cuộc sống ở một khía cạnh khác. Khi cuộc đời diễn ra không như ta mong đợi, thái độ của ta có thể thay đổi. Trong trường hợp của đớn đau bệnh tật hay là khi mà cơ thể của chúng ta trở nên già nua và yếu ớt, ta bắt đầu tự hỏi, dù rằng ta thấy thật khó lòng mà thừa nhận điều này, rằng “Tại sao cái chết lại lâu xuất hiện thế?”  

Chúng ta không đồng tình với cái chết về mặt thời gian, và điều này cũng đúng với tất cả những người mà ta hằng yêu mến. Khi một người thân yêu chết đi, ta cảm thấy như bị phản bội. Ta tức giận trước cái chết vì đã cướp đi người thân của chúng ta quá sớm. “Giá mà chúng ta có thể có được cái ôm lần cuối,” ta nghĩ vậy. Tuy nhiên, bạn hãy tự hỏi mình điều này: Như thế nào thì gọi là quá sớm? Điều gì sẽ xảy ra nếu như tôi có thể đạt được một thỏa thuận để giữ Ali lại cho cái ôm lần cuối, hay là để được sống bên thằng bé thêm một năm nữa? Liệu sau đó tôi có thể nói rằng, “Ô, được rồi, bây giờ thì ngài có thể mang thằng bé đi rồi đấy?” Không! Như vậy vẫn cứ là quá sớm. Tôi sẽ vẫn luôn khao khát được có thêm những cái ôm xiết khác.

 Nhưng khi mà cuộc sống không còn là một lựa chọn tốt hơn, sự bất đồng của ta đối với cái chết sẽ biến mất. Khi việc mất máu quá nhiều bắt đầu ảnh hưởng đến các bộ phận quan trọng trong cơ thể Ali, chúng lần lượt dừng hoạt động. Trong nhiều giờ tôi vẫn giữ hi vọng, khẩn nài, cầu nguyện rằng thằng bé sẽ hồi lại. Tôi tin rằng giờ vẫn chưa phải là thời điểm để thằng bé ra đi, nhưng khi mà một vị bác sĩ thông báo với tôi về mức độ tổn thương mà cơ thể Ali phải chịu đựng, con tim tôi đã thay đổi. Tôi tự hỏi rằng liệu việc ở lại thế gian này lâu hơn với một bộ não bị tổn thương có là một con đường tốt hơn cho cậu con trai tuyệt vời của tôi hay không. Có lẽ giây phút đó là thời điểm thích hợp để ra đi hơn là về sau này. 

Dù có thích hay không, thì cái chết cũng đã được định sẵn trong cuộc đời của mỗi chúng ta. Chẳng qua ta không biết được chính xác thời điểm ấy là vào khi nào mà thôi. Có lẽ đây là điều cho phép chúng ta được tận hưởng quãng thời gian khi mình còn sống. Tuy nhiên, khi cái chết cuối cùng cũng xuất hiện, tâm trí ta có thể đã thay đổi. Ta cân nhắc đến các lựa chọn thay thế và có thể cảm thấy rằng ta đã sẵn sàng. 

 

Hãy nhớ rằng: Rồi sớm hay muộn, tất cả chúng ta sẽ sẵn sàng để chết.

 

 

Cái Chết Thật Đau Đớn

 

Một sự bất đồng khác của chúng ta về cái chết là câu hỏi rằng ta sẽ chết như thế nào. Chúng ta suy nghĩ rằng, Tôi không muốn bị chết chìm; điều ấy, ôi, ướt át quá. Tôi cũng không muốn rơi từ trên cao xuống. Có lẽ có cách chết nào đó từ những chiếc kẹo hay không nhỉ? Vâng, như thế thì có vẻ dễ chịu hơn. Những cây kẹo bông – tôi muốn ra đi như thế.

Chúng ta thấy tức giận đối với thế giới này, và với Thượng đế nếu bạn muốn, khi một trận sóng thần cướp đi sinh mạng của hàng ngàn người. Đó là một điều tàn nhẫn. Chắc chắn là có những cách tốt đẹp hơn để chết. Nhưng khi cái chết diễn ra, nó vẫn luôn đột ngột và đầy phẫn uất. Dù là như thế nào thì kết quả vẫn vậy mà thôi.

Ali luôn nói với tôi rằng thằng bé không hề sợ chết, nhưng nó thấy sợ trước sự đau đớn khi chết đi. Tôi vẫn nhớ thằng bé nói về điều này khi nó mới mười một tuổi. (Tôi đoán là thằng bé hẳn phải đưa chuyện này ra nói ở thời điểm sớm hơn vì thằng bé đã sống trọn đời mình chỉ trong vòng có hai mươi mốt năm.) Câu trả lời của tôi với thằng bé khi đó là “Hãy xem đó là điều ước của con, ya habibi” — tình yêu của ba —“rằng con sẽ không bao giờ phải chịu đựng đớn đau.” Vào ngày mà thằng bé ra đi, thằng bé lên giường đi ngủ lúc 10:30 tối và không thức dậy nữa. Khi tới thời điểm ấy, mong ước của tôi, cũng giống như của Ali vậy, sẽ ra đi như vậy, thanh thản trong giấc ngủ của mình. Điều ấy còn tuyệt vời hơn cả những cây kẹo bông nữa.

Cái chết đau đớn là một trong những nỗi sợ hãi lớn nhất của chúng ta, nhưng có nhất thiết phải như vậy hay không? Chẳng có cái chết nào là đau đớn cả, có chăng chỉ là một cuộc đời đau đớn trong những giờ khắc cuối cùng trước cái chết mà thôi. Hãy nghĩ về điều đó. Khi mà chúng ta ra đi, đâu có còn đau đớn nữa. Hay như Woody Allen từng nói, “Tôi không hề sợ chết. Tôi chỉ không muốn ở đấy khi chuyện đó xảy ra.” Và ông ấy sẽ không ở đó. Khi đến lúc chúng ta phải chết, không một ai trong số chúng ta sẽ có mặt ở đó.

 

Hãy nhớ rằng: Cái chết sẽ không bao giờ làm bạn đau.

 

 

Cái Chết Là Có Thể Gian Lận Được

 

Chuyện hoang đường này được tạo ra trong thế giới hiện đại của chúng ta. Trước khi lời hứa “cứu lấy mạng sống” trở thành nền tảng của nền công nghiệp chăm sóc sức khỏe có trị giá hàng nghìn tỷ đô la, việc chết đi từng đơn giản hơn rất nhiều. Giờ thì nó diễn ra muộn hơn nhiều. Nó trở nên phức tạp hơn, đau đớn hơn, và hầu như là đắt đỏ hơn nhiều.

Trong quá khứ hầu hết mọi người đều chết đi đột ngột hay trong một khoảng thời gian ngắn. Cái chết được chờ đợi và chấp nhận, và cho dù nó vẫn khiến những người còn lại cảm thấy bất ngờ và đau đớn, thì việc chết đi lại dễ dàng hơn nhiều. Đó là bởi vì khi ấy có ít nỗi đau bị kéo dài hơn, ít thống khổ hơn. Giờ thì thời gian đã thay đổi tất cả. Những tiến bộ không ngừng trong công nghệ được dành cho việc tìm ra một phương pháp để mà khi có điều gì đó chệch khỏi quỹ đạo thì ta có thể sửa chữa nó. Hàng tỉ đồng được bỏ ra cho cơ hội được sống thêm một ngày nữa, và kết quả là cuộc sống của con người trên toàn cầu được kéo dài thêm 50% so với thời điểm cách đây sáu mươi năm[1].  

Tuy nhiên, đôi khi sống lâu hơn không có nghĩa là sống tốt hơn. Peter Saul, một chuyên gia chăm sóc đặc biệt, đã thảo luận về sự lưỡng phân này trong buổi nói chuyện TED Talk của mình, “Hãy nói về cái chết.” Cái lời hứa “cứu lấy” mạng sống thật hấp dẫn, ông nói, nhưng sản phẩm được tạo ra nên được gọi dưới một cái tên đúng đắn hơn là “kéo dài” sự sống. Khi ta suy nghĩ theo cách đó, việc sống thêm một ngày trở thành một món quà quý giá chỉ khi mà cuộc sống đó xứng đáng được kéo dài. Nhưng nhiều người trong thế giới tiên tiến không hiểu rõ sự khác biệt này và mong mỏi được sống thêm nhiều năm nữa, ngay cả khi điều đó có nghĩa là phải khổ sở lâu hơn. Và kết quả là, một trong mỗi mười người ra đi trong sự chăm sóc đặc biệt, và các bệnh nhân phải duy trì sự sống bằng những thiết bị hỗ trợ thậm chí là sau cả khi họ đã được xác nhận là đã chết về mặt lâm sàng[2].

Khi mà ta sống lâu hơn, một ngành công nghiệp có giá trị hàng tỉ đô la khác được giao nhiệm vụ tiêm một thứ chất lỏng đặc sệt vào trong cơ thể chúng ta và cắt, kéo căng, và khâu lại làn da của chúng ta để loại bỏ những dấu hiệu của tuổi tác. Rồi, khi mà cuối cùng ta cũng chết, thì một ngành công nghiệp khác lại cung cấp cho chúng ta sự bất tử bằng cách làm đông lạnh cơ thể chúng ta với hi vọng rằng ta sẽ sống lại vào một ngày nào đó khi mà công nghệ cho phép, một lời hứa hẹn cũng cổ xưa như những người đồng hương của tôi, các Pharaoh.

Nếu có điều gì đó được gọi là kỳ điệu, thì đó chính là việc chúng ta đã sống ngay từ đầu. Bạn hãy nhìn vào dạng thức vật lý của cơ thể mình và hãy nghĩ về hàng trăm chức năng sống quan trọng mà nó cần thực hiện một cách hoàn hảo để duy trì sự tồn tại của nó, chỉ từ giây phút này tới giây phút kế tiếp. Hãy nghĩ về mười ngàn protein được chứa đựng trong đó, mà mỗi một trong số đó đều thực hiện một nhiệm vụ phức tạp. Hãy nghĩ về hàng nghìn tỷ tế bào cần phải được nuôi dưỡng, bảo vệ, và thay thế. Chúng ta thức dậy vào mỗi sáng hi vọng rằng cỗ máy này sẽ hoạt động như một thường lệ đơn giản, nhưng sự thật là, cơ thể của chúng ta lại vô cùng mong manh.  Nếu như chỉ một cặp gen bị biến dạng, một con vi trùng tồn tại dai dẳng, hay một cơ quan quan trọng gặp trục trặc, nếu một hệ thống bất kỳ bị phá vỡ, thì cỗ máy này sẽ hoàn toàn sụp đổ. Có đến vô số điểm khả thi – có thể xảy ra – dẫn đến sự thất bại.   

 Hãy nghĩ về một sinh vật đẹp trai mà chúng ta gọi là Ali. Cái chết của thằng bé là kết quả của một chiếc kim tiêm! Và câu chuyện đúng là như vậy: một mũi tiêm chọc vào mạch máu. Liệu chúng ta có mỏng manh đến mức đấy không? Đúng là như vậy đấy! Nhiều hơn hẳn so với mức độ mà chúng ta bận tâm tới. Có quá nhiều việc có thể trở nên sai lầm và luôn là như vậy. Giống như là một câu tục ngữ Ả Rập vậy, “Lý do thì vô tận, nhưng cái chết thì chỉ có một và đều như nhau cả.”   

 Với sự ra đi của Ali, tôi đã sửa mình trước cái chết. Tôi biết chắc chắn rằng đây có thể là hơi thở cuối cùng của tôi; đây có thể là đoạn văn cuối cùng của tôi. Cái cỗ máy này, hình thái cơ thể vật lý của tôi, không đi kèm với sự bảo hành nào hết cả. Bản hướng dẫn sử dụng của nó được viết rõ ràng rằng tôi không có quyền lên tiếng khi nó dừng hoạt động. Với sự bảo trì kỹ càng, ta có thể tiến thêm hàng ngàn dặm nữa trên chiếc đồng hồ, nhưng rốt cuộc ta sẽ chẳng còn phụ tùng để mà thay thế. Đó chỉ đơn giản là cách mà trò chơi diễn ra.  

 

Hãy nhớ rằng: Không có trò gian lận nào dành cho cái chết hết cả. Tất cả chúng ra rồi sẽ ra đi vào một ngày nào đó! 

 

Khi có điều gì đó nằm quá vững chắc bên ngoài phạm vi kiểm soát của chúng ta, việc tìm kiếm hạnh phúc sẽ trở nên bất khả thi trừ khi chúng ta học được cách để chấp nhận nó như là một phần không thể tách rời trong cuộc sống thường ngày của mình. Và thật khó để chấp nhận cái chết khi mà chúng ta tin rằng nó sẽ lấy đi bản thân cuộc sống. Nhưng liệu có phải là như vậy hay không?

 

 


[1] World Health Organization, Global Health Observatory (GHO) Data, http://www.who.int/gho/en/

[2] Peter Saul, “Let’s Talk about Dying,” TED, November 2011, https://www.ted.com/talks/peter_saul_let_s_talk_about_dying?language=en.