CHƯƠNG 11 (hết)

Hãy Cúi Xuống

 

 

catloversclub_BdMKUnxFFkm

 

Cùng với thành công và tiến bộ, một trong những giá trị cốt lõi của nền văn hóa đương đại chính là tham vọng. Chúng ta luôn vươn lên cao hơn, xa hơn, lớn hơn, và nhiều hơn. Chúng ta dạy con cái mình cách đong đếm giá trị của bản thân chúng bằng những thành tựu của chúng không chỉ ở nghĩa thành tựu thuần túy mà còn theo nghĩa cạnh tranh, so sánh. Việc đạt được thôi là chưa đủ; điều quan trọng là đạt được nhiều hơn những người khác. Đó chính là thứ mà chúng ta gọi là thành công. Chỉ có việc học thôi là không đủ; mà bạn còn phải có điểm số tốt hơn các bạn đồng học nữa. Việc có một cuộc sống vui vẻ, đầy đủ là chưa đủ; mà bạn cần phải có một cuộc đời tốt đẹp hơn hẳn người hàng xóm. Việc thích chơi bóng thôi là chưa đủ; chiến thắng mới là quan trọng.

Nhưng khi mà ta bị ám ảnh với việc so sánh, chúng ta tự mang đến cho mình thất vọng bởi vì sẽ luôn có ai đó tiến xa hơn hay làm tốt hơn ta.

 

chuong 11.2

 

Chẳng có gì khó để thấy rằng mỗi chúng ta đều nắm những lá bài số phận khác nhau. Có người cao thì sẽ có người thấp, người này giàu còn người khác thì nghèo, có người thì khỏe mạnh hơn, vui tính hơn và xinh đẹp hơn. Đó là lý do vì sao mà nếu bạn tập trung vào một phần cụ thể nào đó của đời mình, sẽ luôn có ai đó có được “nhiều hơn” so với bạn. Nhưng ta lại quên đi mất mặt trái của đường phân phối: mỗi một người trong số đó lại có “ít hơn” bạn ít nhất ở điểm nào đó. Đó mới thực là cách mà trò chơi cuộc đời được lập ra.

Việc tự so sánh bản thân với những người làm tốt hơn mình là một hành vi mà tôi gọi là “trông lên.” Khi mà ta trông lên, ta tập trung vào những phần mà ta còn thiếu hụt. Ta cố gắng đánh giá xem mình còn phải đi thêm bao xa nữa mới bắt kịp những người dẫn đầu. Ta suy nghĩ một cách sai lầm rằng ta không bao giờ đủ tốt cả cho tới khi mà ta có thể dẫn đầu. Và kết quả là, kỳ vọng của chúng ta về bản thân bị thổi phồng và và do đó đi chệch hướng. Cuối cùng, chúng ta cho rằng cuộc đời thật không công bằng với mình khi đem so sánh với những người khác, và cái suy nghĩ ấy khiến chúng ta đau khổ.

Chẳng có gì sai với mong muốn tiến lên phía trước hết cả, nhưng việc trông lên, khi so sánh, sẽ mang tới một kết cục vô nghĩa. Sẽ luôn có lý do để cảm thấy rằng những gì mà bạn đạt được là không đủ tốt. Người lao động trông lên cấp quản lý, cấp quản lý lại trông lên giám đốc điều hành. Những người mẫu thì trông lên những cô siêu mẫu gầy hơn, và các triệu phú thì trông lên các tỷ phú.

Thách thức là đây: Hãy cố gắng định hình lại tham vọng của bạn để tập trung vào mục tiêu trở thành một con người tốt đẹp hơn bất kể bạn có so sánh mình với ai đi chăng nữa. Ngay cả là tốt hơn, Thì hãy nhìn xuống. Hãy làm việc chăm chỉ, trưởng thành, và tạo nên một sự khác biệt cho thế giới này, nhưng làm ơn hãy nghĩ tốt về bản thân mình. Làm ơn đừng nhìn vào những gì mà bạn không có được. Những gì bạn không có được là vô kể. Và điều đó sẽ chỉ làm bạn thất vọng mà thôi – và chắc chắn là một cách sai lầm để giải Phương trình hạnh phúc. Thay vì việc chỉ nhìn vào một vài người hơn được bạn, hãy nhìn vào hàng tỷ con người chỉ có được ít hơn. Vâng – hàng tỷ!

Nếu như mà bạn có thể mua được một ly cà phê có giá vài đô la, thì hãy cảm thấy biết ơn vì điều đó, bởi vì có tới hơn ba tỷ người sống dưới mức $2,5 một ngày, và hơn 1,3 tỷ người sống dưới mức $1,25 một ngày. Nếu như bạn có thể uống được một ly nước lọc, thì hãy cảm thấy biết ơn vì điều đó, bởi vì có tới 783 triệu người không được tiếp cận với nước sạch. Nếu như mà bạn có một mái nhà, thì hãy thấy biết ơn, bởi vì có tới 750.000 người vô gia cư đang chịu đựng giá lạnh trên những con phố của các thành phố lớn chỉ riêng ở nước Mỹ.

Và đây không chỉ là vấn đề về của cải vật chất thôi đâu. Nếu như bạn chú ý hơn, bạn sẽ thấy rằng phiền muộn và bất hạnh – dù có bị che giấu – tràn ngập khắp nơi nhiều hơn là bạn nghĩ. Có lẽ ví dụ đẹp đẽ nhất về việc chúng ta đã bỏ qua nỗi đau khổ của người khác ra sao chính là sự bí ẩn về nụ cười của người Nhật. Trong khi nụ cười đối với hầu hết mọi người đều là biểu hiện của hạnh phúc, thì đối với người Nhật mà nói một nụ cười có thể bày tỏ nhiều cảm xúc khác nhau, bao gồm cả sự ngượng ngùng, nghi ngại, sợ hãi, tủi nhục và xấu hổ. Trong nền văn hóa im lặng của người Nhật, việc bày tỏ một cảm xúc cực đoan là trái với thuần phong mỹ tục, đặc biệt là những cảm xúc tiêu cực. Nếu như một người phạm phải sai lầm, thì anh ấy hay cô ấy sẽ mỉm cười. Nụ cười này được sử dụng để che đậy cảm xúc về sự hổ thẹn. Có một lần tôi từng hỏi một người bạn rằng tại sao ở Tokyo mọi người lại hay cười thế trong khi tôi biết rằng tốc độ cuộc sống ở đây vô cùng khắc nghiệt. Cô ấy đã giải thích cho tôi với những ngôn từ thật đẹp rằng, “Chúng tôi giữ sự đau khổ cho riêng mình và trao nụ cười của chúng tôi cho bạn.” Thực lòng tôi rất ngưỡng mộ nước Nhật, và điều đó làm tôi nhận ra rằng một đất nước – với rất nhiều phẩm cách – có thể che giấu nỗi đau của riêng mình.   

Có quá nhiều nỗi buồn để mà chôn giấu, vì vậy nếu như bạn buộc phải so sánh cuộc đời mình, bạn hãy đổi chiều quan sát của mình và so sánh bản thân với những người kém may mắn hơn bạn. Khi mà bạn thay đổi tầm nhìn của mình, bạn sẽ thấy được có rất nhiều lý do để cảm thấy hạnh phúc trước những điều mà bạn được ban ơn.

Một người bạn của tôi, một thương gia thành đạt và tham vọng, luôn luôn hướng đến những mục tiêu cao hơn. Và rồi anh ý bị chuẩn đoán với căn bệnh viêm tụy cấp, một căn bệnh gây ra các axit dạ dày chịu trách nhiệm tiêu hóa thức ăn tràn vào trong khoang bụng và ăn mòn chất thịt của bệnh nhân. Trong nhiều tháng, anh ấy nằm trên giường bệnh với những cái ống cắm vào cơ thể, được duy trì sự sống bằng thuốc và chất dinh dưỡng lỏng. Khi mà sức khỏe của anh ấy xấu đi, thì tham vọng của anh cũng tan biến. Anh không còn hứng thú với những lợi ích vật chất hay sự phát triển nghề nghiệp nữa. Anh ấy cũng thôi tự so sánh bản thân với người được thăng chức trước mình hay với người hàng xóm lái chiếc xe đẹp hơn. Khi mà tình trạng của anh cuối cùng cũng ổn định, tham vọng của anh chuyển từ việc đạt tới thành công về vật chất tiếp theo sang, theo đúng lời anh nói, “có thể tự xoay người trên giường.”  

 

Hãy nhớ rằng: Chỉ khi ta cúi xuống, ta mới thấy mình thật may mắn làm sao!

 

Việc nhìn xuống giúp bạn trân trọng những điều tốt đẹp trong đời mình. Và cảm giác biết ơn khiến ta hạnh phúc cũng chẳng phải là bí mật cao siêu gì.

Nhà tâm lý học Robert A. Emmons của trường ĐH University of California và Michael E. McCullough của trường University of Miami đã tiến hành một nghiên cứu mà tại đó họ yêu cầu ba nhóm người tham gia viết ra một vài câu mỗi tuần tập trung vào một chủ đề cụ thể. Một nhóm viết về những điều mà họ cảm thấy biết ơn; nhóm thứ hai viết về những điều làm họ không hài lòng; và nhóm thứ ba viết về những sự kiện gây ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến họ. Sau mười tuần, những người viết về sự biết ơn cảm thấy tốt đẹp hơn hẳn về cuộc đời mình. Họ cũng tập thể dục nhiều hơn và đến gặp bác sĩ ít hơn so với những người chỉ tập trung vào căn nguyên của sự khó chịu[1].

Martin E. P. Seligman của trường Đại học University of Pennsylvania đã kiểm tra tác động của sự biết ơn trên hàng trăm người tham gia. Mỗi người ban đầu được đề nghị viết ra một ký ức từ thuở bé, và rồi viết một bức thư biết ơn mỗi tuần và tự tay đưa nó cho người mà họ muốn cảm ơn. Ở những người tham gia đã có sự gia tăng về chỉ số hạnh phúc khi mà họ bày tỏ sự biết ơn, và sự tác động này đôi khi kéo dài trong cả tháng[2].  

 

Hãy nhớ rằng: Sự biết ơn là con đường chắc chắn dẫn đến hạnh phúc.

 

lòng biết ơn là vấn đề của tâm trí. Khi mà bạn nhìn xuống, bạn sẽ học cách đón nhận sự biết ơn vào trong cuộc đời mình. Bạn thậm chí còn có thể học cách để biết ơn trước những đau khổ của bản thân khi mà bạn nhìn thấy rằng vẫn luôn có ai đó chịu đựng những nỗi đau lớn lao hơn của bạn. Trong sự so sánh ấy, bạn nhận ra rằng, dưới tác động của may mắn, bạn đã được miễn cho.

      

Trong ví dụ của chính bản thân tôi về việc mất đi Ali. Liệu tôi có thể nào nhìn xuống mà thấy biết ơn trước một mất mát đau đớn nhường ấy hay không? Liệu trên đời này còn có điều gì tệ hại hơn là việc mất đi một đứa con trai tuyệt vời như Ali nữa đây? Dĩ nhiên là có chứ! Mọi việc còn có thể tệ hại hơn rất nhiều. Rất nhiều thanh niên ở độ tuổi hai mươi bị chuẩn đoán với căn bệnh ung thư là một ví dụ. Họ phải chịu đựng sự đau đớn của quá trình trị liệu hóa học và trị xạ trong nhiều tháng, và dầu vậy có nhiều người vẫn không thể qua khỏi. Và đó có phải là một cách thức tốt hơn để Ali ra đi hay không? Không hề! Một số sinh viên đại học chọn sai nhóm bạn, và rơi vào nghiện ngập, rồi cuối cùng lại chết vì sốc thuốc. Đây là cách tốt hơn để Ali ra đi ư? Không hề! Hay đơn giản hơn cả, liệu chúng tôi có muốn số phận của Ali không hề thay đổi nhưng lần này thằng bé bị bệnh ở Boston, nơi nó đang theo học đại học, thay vì ở nhà, nơi mà thằng bé về chơi với chúng tôi trong vài ngày tuyệt vời trước khi ra đi? Dĩ nhiên là không rồi!   

Nếu như mà tôi muốn trông lên với việc chúng tôi đáng lý ra còn có thể sống bên nhau bao lâu nữa, thì hẳn tôi sẽ thấy đau khổ lắm bởi vì sự thật là thằng bé đã ra đi và tôi chẳng thể nào thay đổi được điều đó. Thay vì vậy, tôi lựa chọn nhìn xuống và cảm thấy biết ơn trước hai mươi mốt năm tuyệt vời mà thằng bé mang đến cho chúng tôi với sự tồn tại của mình. Thay vì cảm thấy bất mãn vì cái chết của thằng bé, tôi cảm thấy biết ơn vì thằng bé đã từng sống trên cõi đời này.

“Ali không bao giờ sợ hãi quá nhiều,” một người bạn của thằng bé đã từng nói với tôi như vậy. “Cậu ấy không hài lòng lắm với chiều cao của mình, nhưng điều ấy không làm cậu ấy sợ hãi. Cháu vẫn nhớ có lần đã từng hỏi cậu ấy rằng nỗi sợ lớn nhất của cậu là gì, và cậu ấy trả lời là cậu ấy sợ nhất nếu mất đi người mà cậu thật sự yêu thương. Đó là gia đình và những người bạn thân nhất của cậu ấy. Khi mà cậu ấy ra đi, cháu nhận ra rằng điều có vẻ như là điều không thể tránh khỏi ấy không bao giờ xảy ra với Ali. Cậu ấy đã sống mà không phải chứng kiến nỗi sợ hãi lớn nhất của mình trở thành sự thật. Và cháu cho rằng đây hẳn phải là một điều kỳ diệu.”

Vào thời điểm rời khỏi thế gian này, Ali đã ra đi thanh thản trong giấc ngủ bên gia đình thân yêu của mình không bao giờ là một kịch bản tệ hại nhất. Nếu như bạn nhìn xuống, có vô số khung cảnh còn tồi tệ hơn nhiều so với những gì mà ta đã trải qua. Cũng giống như mọi việc trong cuộc đời này, dù rằng thằng bé sống thêm ngày nào thì cuộc đời sẽ tốt đẹp hơn ngày ấy, nhưng tôi hiểu rằng mọi chuyện cũng có thể tệ hơn rất nhiều nếu diễn ra như vậy!

 Và bây giờ đến lượt bạn nhìn lại những khó khăn của mình. Và khi bạn làm vậy, hãy thật công bằng và nhận thức rằng dù bạn không phải là người may mắn nhất trên cõi đời này, chắc chắn bạn không phải là kẻ bất hạnh nhất. Còn nếu như bạn có lỡ quên, thì xin hãy:

 

Nhìn xuống!

 

 


[1] Robert A. Emmons and Michael E. McCullough, “Counting Blessings versus Burdens: An Experimental Investigation of Gratitude and Subjective Well-Being in Daily Life,” Journal of Personality and Social Psychology 84.2 (2003), http://www.stybelpeabody.com/newsite/pdf/gratitude.pdf

 

[2] “In Praise of Gratitude,” Harvard Mental Health Letter, November 2011, www.health.harvard.edu/newsletter_article/in-praise-of-gratitude.