CHƯƠNG 7 (tiếp)

 

Thiên Nga Đen Và Bươm Bướm

 

 

2474713464_68be21b36f

 

 

Trong cuốn sách nằm trong danh sách bán chạy của tờ New York Times, The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable (Thiên nga đen: xác suất cực nhỏ, tác động cực lớn), Nassim Nicholas Taleb đã nhấn mạnh rằng những sự việc hiếm hoi và không chắc chắn xảy ra thường xuyên hơn hẳn so với tưởng tượng của chúng ta. Các ví dụ mà ông đưa ra bao gồm sự bùng nổ của Thế chiến I, cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9, và sự phát triển ngoạn mục của Internet. Hậu quả của những “con thiên nga đen” bất ngờ này đã tác động tới mọi sinh mệnh trên khắp hành tinh[1].

 Bạn hãy dừng lại một phút để nhớ lại rằng có bao lần những sự kiện tương tự đã xảy ra trong cuộc đời bạn và có bao nhiêu những thiên nga đen mang tính cá nhân ấy đã định hình nên cuộc đời bạn.

Taleb lập luận rằng sự coi trọng mù quáng của chúng ta đối với sự ngẫu nhiên, đặc biệt là những sai lệch lớn, có tác động nhiều hơn hẳn so với khả năng lĩnh hội của ý thức chúng ta. Điều này cũng trùng hợp với những gì mà nhà khí tượng học Edward Lorenz gọi là “Hiệu ứng Bươm bướm,” là khả năng các sự kiện dường như nhỏ bé và không liên quan gì đến nhau có thể dẫn tới những sự thay đổi lớn. Lorenz đã mô phỏng một loạt các hiện tượng thời tiết mà, sau khi đưa vào các dữ kiện ban đầu, ông thêm vào một số thay đổi rất nhỏ về vận tốc gió. Mặc dù những thay đổi như vậy đều gần như không thể nhận biết – ông vẫn so sánh chúng với sự nhiễu loạn được tạo ra bởi một con bướm khi nó đập cánh – kết quả cuối cùng là đã có một sự thay đổi đáng kể, dẫn tới suy đoán rằng sự đập cánh của một con bướm trong một khu rừng ở Brazil có thể dẫn tới một cơn bão ở Florida[2]. Một triệu triệu hiệu ứng bươm bướm đang tác động tới chúng ta vào mỗi phút. Chúng đã biến đổi con đường của chúng ta nhiều hơn so với những gì mà ta có thể tưởng tượng ra.    

Nếu lấy ví dụ là cuộc đời của Ali, thì thiên nga đen chính là sai lầm y tế, nhưng nhiều hiệu ứng bươm bướm cũng dẫn tới tấn thảm kịch mất đi thằng bé, bao gồm cả việc nhà của chúng tôi ở gần cái bệnh viện đó, cũng xin nhắc lại rằng cơn đau ruột thừa của thằng bé là một chứng bệnh dễ điều trị, và cả con vi khuẩn có thể đã gây ra chứng viêm trong ruột thằng bé. Tất cả những điều này đều bắt đầu từ vài tháng hay nhiều năm trước đó. Liệu tôi có thể kiểm soát và lên kế hoạch cho tất cả những điều này hay không? Không hề. Sự kiểm soát chỉ là một loại ảo tưởng mà thôi.  

 

Hãy nhớ rằng: Dưới hiệu ứng thiên nga đen và hiệu ứng bươm bướm, chẳng có gì là nằm trong tầm kiểm soát của bạn hết.

 


[1] Nassim Nicholas Taleb, The Black Swan: The Impact of the Highly Improbable (Random House, 2010).

[2] “Butterfly Effect,” n.d. https://en.wikipedia.org/wiki/Butterfly_effect

 

 

 

Advertisements