CHƯƠNG 5 (tiếp)

DDAA

 

 

Trong thế giới hiện đại, khả năng tiếp cận của chúng ta đối với kiến thức đã bùng nổ. Mỗi một câu trả lời mà chúng ta tìm kiếm chỉ gói gọn trong một thao tác. Có hàng tỷ trang web trên mạng, sẵn lòng trả lời bất kỳ câu hỏi nào mà bạn đặt ra. Thật khó để có thể tưởng tượng rằng lại có điều mà loài người chúng ta không hề biết tới. Nhưng bạn đừng để cho những con số này làm choáng ngợp. Câu hỏi thực sự ở đây là, Có bao nhiêu trong số những kiến thức ấy là chính xác, và bao nhiêu trong số đó chỉ là một sự khẳng định về kiến thức? Lý do của việc bạn có được hàng triệu kết quả cho mỗi lần tìm kiếm thông tin là bởi vì mỗi một chủ đề đều được trình bày dưới vô số quan điểm. Một số trong đó được xem xét chặt chẽ bởi sự hiểu biết của đám đông để trở nên thích đáng hơn, nhưng không một ai có thể khẳng định về tính đúng đắn của những điều bạn đọc. Mỗi một câu hỏi bạn từng đưa ra sẽ được chi phối bởi một chu trình tinh vi mà tôi gọi là DDAA: Discovery (Khám phá), Debate (Tranh luận), Acceptance (Chấp nhận), Arrogance (Kiêu ngạo).

Trong hàng ngàn năm, con người luôn thấy phân vân với những câu hỏi về vũ trụ của chúng ta: những câu hỏi về việc chúng ta là ai, chúng ta làm gì ở nơi này, và cách thức vạn vật vận hành ra sao. Đôi khi chúng ta tình cờ gặp phải những khám phá phi thường. Những tri thức mới sẽ dẫn đến sự tranh luận và bất đồng ý kiến cho tới khi một bên chứng minh được là mình đúng với bằng chứng không thể phủ định. Điều này dẫn tới sự chấp nhận kiến thức mới như một thực tế. Việc tỏ ra hài lòng với kiến thức của chúng ta chắc chắn sẽ dẫn đến giai đoạn kiêu ngạo. Chúng ta cho rằng vốn kiến thức của mình đã được xác nhận rõ ràng hơn hẳn những nghi ngờ và tranh cãi dữ dội của những người phủ nhận nó, chỉ để nhận ra rằng – trong làn sóng khám phá tiếp theo – những gì ta biết là không hề hoàn chỉnh và đôi khi lại còn không đúng nữa. Cái chu kỳ này – DDAA – vẫn luôn là hành trình của chúng ta, với vốn kiến thức không bao giờ hoàn thiện và chính xác.

Lý do dẫn đến việc tại sao chúng ta lại ngạo mạn tin vào kiến thức của mình nằm ở chỗ sự quan sát của chúng ta thường xác nhận nó. Ví dụ như khả năng của chúng ta trong việc định hướng môi trường vật chất xung quanh ngay trước mắt không bao giờ bị ảnh hưởng bởi giả định sai lầm của chúng ta rằng Trái đất là một mặt phẳng. Thật khó để hình dung ra một điều mới mẻ cho tới khi những quan sát mới mâu thuẫn với sự hiểu biết trước đó của chúng ta – chẳng hạn như là việc tận mắt chứng kiến một con tàu biến mất nơi đường chân trời rộng lớn. Chỉ khi đó chúng ta mới nhìn nhận lại những điều mình đã biết và bắt đầu băn khoăn rằng tại sao ta lại suy nghĩ như vậy trước đây. Tại sao ta lại có thể bỏ qua điều mà giờ đây lại có vẻ hiển nhiên đến thế? 

Loại kiến thức hoá ra lại không trọn vẹn này chính là thứ ảo tưởng mà chúng ta vẫn sống cùng mỗi ngày trong lĩnh vực khoa học, chính trị, lịch sử, và ngay cả đời sống cá nhân của ta nữa. Có thể bạn nghĩ rằng một ai đó thật hợm hĩnh, để rồi chợt nhận ra người ấy chỉ thật sự nhút nhát mà thôi; bạn hy vọng rằng ngân hàng sẽ trợ giúp bạn, nhưng thật ra nó đang ăn tươi nuốt sống bạn; bạn cho rằng một đôi giày sẽ khiến bạn hạnh phúc, nhưng lại phát hiện nó làm đôi chân bạn phồng rộp lên. Ngay cả những thói quen ăn uống cũng khiến cho ta khổ sở: sự hiểu biết được công nhận về việc loại vitamin và khoáng chất nào là tốt cho cơ thể chúng ta khiến chúng ta xoay như chong chóng khi mà các nhà khoa học thay đổi ý kiến và bảo với ta rằng cần phải tránh xa những thứ mà ta từng được khuyến khích sử dụng vào vài năm trước đó. Đó toàn là một vòng lặp DDAA bất tận! Sự khám phá dẫn tới sự tranh cãi, rồi sự chấp nhận, và sự kiêu ngạo – mà sau đó lại bị bác bỏ bởi những khám phá mới.

Rốt cục, loài người chúng ta tiếp tục giả định rằng chúng ta sở hữu một nguồn kiến thức vô tận. Chúng ta hành xử như thể chúng ta, giống nòi thông minh nhất trên trái đất này, biết tất cả mọi thứ. Chúng ta chối bỏ cái khả năng rằng một điều gì đó có thể đã bị bỏ lỡ, chứ đừng nói tới sai lầm.

 

Độ Rộng Của Sự Hiểu Biết

 

Ngay cả trong vài trường hợp mà chúng ta biết hoàn toàn chính xác về một điều gì đó, tất cả những gì mà ta biết thật sự chẳng đáng kể gì so với những gì ta chưa biết.

Ví dụ, vũ trụ được hình thành từ hơn 96% vật chất tối và năng lượng tối, vật chất trong suốt mà trước đây ta gọi là chân không và chúng ta biết rất ít về nó. Hay ngay tại Trái đất này, hơn 90% khối lượng đại dương vẫn chưa được khám phá. Một con Godzilla[1] có thể đang bơi trong đó khi bạn đọc những dòng này, và chúng ta chẳng có một chút manh mối nào về điều đó. Ngay cả ở trong chính cơ thể của bạn cũng vậy, chúng ta chỉ hiểu được ý nghĩa của 3% ADN của chúng ta – vì vậy mà ta gọi toàn bộ phần còn lại là “ADN rác.”  Chúng ta gọi nó là rác bởi vì chúng ta quá kiêu ngạo để thừa nhận rằng ta không hiểu rõ ý nghĩa tồn tại của chúng là gì. Nhưng cho tới khi chúng ta hiểu rõ toàn bộ chi tiết, thì điều khiêm tốn cần thực hiện là xem như loài người vẫn còn tới 90% những điều chưa biết. Vẫn còn đó quá nhiều tri thức cần khám phá!  

Thách thức về độ rộng này không chỉ giới hạn trong lĩnh vực khoa học thôi đâu. Nó còn mở rộng ra mọi khía cạnh trong cuộc sống của chúng ta nữa. Làm sao bạn lại có thể biết được điều gì đang diễn ra trong cuộc sống của bạn bè mình trước khi bạn thấy buồn hay khó chịu vì người bạn đó không nghe điện thoại của bạn? Làm sao bạn lại biết được cô nhân viên cửa hàng kia đang phải trả qua những điều tồi tệ gì trước khi bạn nhận xét rằng cô ấy không chịu mỉm cười với bạn? Và đã bao lần rồi bạn quyết định tuân theo một chế độ ăn kiêng được giới thiệu như là một khám phá mang tính cách mạng mới trong khi bạn hầu như chẳng biết gì về cơ thể mình?

Bởi vì chúng ta thực sự biết quá ít. Tuy nhiên để có thể có được sự thuyết phục thì ta cần tin vào hành động của mình, chúng ta thuyết phục bản thân mình rằng sự hiểu biết của chúng ta là toàn vẹn, trong khi thực ra, vẫn còn rất nhiều thiếu sót.   

 


[1] Godzilla là một quái vật khổng lồ hư cấu của Nhật Bản. Godzilla có tên gọi Nhật Bản là Gojira. Trong tiếng Nhật, đây là từ ghép của hai từ Gorira có nghĩa là “Khỉ đột” và Kujira có nghĩa là “Cá voi”. Người Nhật lý giải, sinh vật này mang những nét khỏe khoắn của khỉ đột và thừa hưởng khả năng sống dưới nước, cũng như thể trạng to lớn của cá voi. Godzilla xuất hiện rất nhiều trong các tác phẩm điện ảnh, truyện tranh, video game và tiểu thuyết, và trở thành một biểu tượng văn hoá trên toàn thế giới.