CHƯƠNG 4: BẠN LÀ AI

 

CHUONG 4

 

Điều này, không có gì phải nghi ngờ, là một trong những câu hỏi then chốt nhất mà bạn từng đặt ra.

Bạn dành cả cuộc đời mình để phục vụ chính mình. Mua các món đồ, kinh qua các trận chiến, tranh cãi, yêu thương, ăn uống, tập tành, kiếm chác, và học hỏi để thoả mãn các nhu cầu về hình ảnh bản thân – một nhân vật mà thậm chí không giống với con người thật của bạn. Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi mà những nhu cầu thật sự của bạn không bao giờ được đáp ứng, có thể là chưa từng được giải quyết hoặc thậm chí không bao giờ được xác định để mà bắt đầu.

Ảo tưởng về Bản thân là một trong những ảo tưởng đa tầng sâu nhất mà con người cần phải giải mã. Các nhà triết học, nhà thần học, và nhà tâm lý học đều đã cố gắng để nhìn ra ảo tưởng này. Dẫu vậy hầu như là tất cả chúng ta đều đeo hết lớp mặt nạ này sau những lớp mặt nạ khác.

Ảo tưởng này bắt đầu với một niềm tin rằng bạn chính là thân xác bạn. Ở một lớp sâu hơn, bạn xác định bản thân mình với một cá tính không có gì giống với con người bạn hết cả (bản ngã), và rồi, ở mức sâu nhất, bạn tự lừa dối về vị trí của mình trên thế gian này. Giống như là con búp matryoshka của Nga, con người thật của bạn ẩn dưới nhiều lớp ảo tưởng cần được khám phá, từng lớp một.

Khi bạn khám phá ra những lớp mặt nạ này, đầu tiên bạn sẽ nhận thấy được mình không phải là ai. Và rồi bạn tiếp tục lột ra từng lớp mặt nạ cho tới khi bạn chạm tới thứ thuần nhất và chân thật, thứ mà sẽ giúp bạn vượt qua được bài kiểm tra nhận thứctính lâu dài.  

Bài kiểm tra về sự nhận thức được xây dựng dựa trên một mối quan hệ chủ thể-khách thể đơn giản. Nếu như bạn là chủ thể có thể quan sát được các khách thể xung quanh mình, thì bạn không phải là khách thể mà bạn đang quan sát. Nếu như bạn đang nhìn vào quyển sách này, thì theo định nghĩa, bạn không phải là cuốn sách. Cách duy nhất để thấy được Trái đất là nhìn nó từ một điểm quan sát ở bên ngoài vũ trụ. Quá đơn giản đúng không nào?

Tuy nhiên, bài kiểm tra về tính lâu dài lại dựa vào một câu hỏi đơn giản về sự liên tục. Nếu như một phẩm chất hoặc một mô tả mà bạn có thể liên hệ đến bản thân mình thay đổi trong khi những điều khác về bạn không đổi, thì cái phẩm chất đó không phải là bạn. Nếu như bạn từng là giáo viên và bây giờ bạn trở thành nhà văn, vậy thì đã có những trạng thái được thay đổi và chúng mãi mãi không phải là bạn nữa.  

Ở chương trước, khác xa so với niềm tin thời hiện đại, chúng ta đã đi tới kết luận rằng những suy nghĩ của bạn không hề định nghĩa con người bạn; rằng bạn không phải là những suy nghĩ của mình. Điều này cũng được đưa ra trong bài kiểm tra. Những suy nghĩ của bạn sẽ không thể vượt qua bài kiểm tra về nhận thức. Nếu như bạn là những suy nghĩ của mình – vậy thì làm sao bạn lại có thể quan sát chúng được? Chúng nảy ra trong đầu bạn như những hình ảnh trên màn hình vậy. Bạn không phải là những suy nghĩ đó, và bạn cũng không phải là một cái màn hình. Thực tế của việc bạn quan sát chúng là bằng chứng cho thấy rằng chúng là một thực thể khác hoàn toàn. Và những suy nghĩ của bạn cũng chẳng thể vượt qua được bài kiểm tra về tính lâu dài: bạn không hề ngừng tồn tại trong những khoảnh khắc ngắn ngủi mà bạn dừng suy nghĩ. Những lúc mà chúng ngừng tồn tại trong khi bạn thì không và những lúc chúng thay đổi trong khi bạn vẫn như cũ là bằng chứng của việc chúng là một thực thể riêng biệt so với bạn. Suy nghĩ đều không vượt qua được cả hai bài kiểm tra này, và đó là lý do vì sao mà chúng không phải con người thật của bạn. Và ta hãy thử áp dụng những bài kiểm tra đơn giản này vào những bản sắc cá nhân khác mà con người ta vẫn thường tự liên hệ với chính mình.    

Đây là một chương dài với toàn những ý tưởng mới, vì vậy tôi đề nghị bạn hãy chuẩn bị sẵn cho mình một ly nước giải khát, một chiếc ghế thật thoải mái, và đầu óc minh mẫn.