FB_IMG_1507074786865

 

CHƯƠNG 3 (tiếp)

Bản Mô Tả Công Việc

 

Vậy là chúng ta đã biết được tiếng nói ấy đến từ đâu, nhưng tại sao lại như vậy? Cũng giống như các cơ quan khác, bộ não của bạn tồn tại để thực hiện một chức năng cụ thể. Ở mức độ cơ bản nhất, nhiệm vụ cốt lõi của bộ não là đảm bảo tính mệnh và an toàn cho cơ thể bạn.

Một số phần việc trong đó được thực hiện mà không có sự nhận biết của bạn. Nếu trong phạm vị tầm nhìn, bạn phát hiện thấy một chiếc xe đang phóng về phía mình, bộ não của bạn sẽ ra lệnh cho đôi chân bạn nhảy tránh ra. Thỉnh thoảng, khi mà mối đe doạ không chỉ là một phản xạ, bộ não sẽ kích thích sự sản sinh ra chất adrenaline để bạn có thể sẵn sàng cho phản ứng chiến đấu-hoặc-chạy trốn. Tất cả những phản xạ sinh tồn này đều có tính cơ học về mặt bản chất; chúng được thực hiện mà không cần bạn đưa ra quyết định một cách có ý thức. Thực vô cùng ấn tượng!

Suy nghĩ tham dự vào quá trình này để thêm vào một lớp bảo vệ nữa khi mà bộ não tiến hành sự trù liệu trước nhằm giúp bạn tránh xa nguy hiểm tiềm tàng. Nó đánh giá mọi hang động, thân cây, hòn đá, hay bất kỳ chỗ nào mà một con hổ có thể đang rình rập. Khi mà bạn nhìn ra ngoài một khung cảnh ngoạn mục, nhiệm vụ đầu tiên của bộ não bạn không phải là thư giãn và chiêm ngưỡng cảnh đẹp đó, mà là cân nhắc mọi khía cạnh nom có vẻ không ổn và có thể là một yếu tố nguy hiểm tiềm tàng. Nó cũng được lập trình để cân nhắc tới những nguy hiểm dài hạn vì thế mà chúng ta lên kế hoạch chuẩn bị trước cho mùa đông, cung cấp một nơi nương tựa để bảo vệ lũ trẻ, và thường xuyên phân tích mỗi một thứ trong vô số điều có thể trở nên sai lầm.

Khi những mối đe doạ bên ngoài bao vây chúng ta trong những năm đầu của lịch sử nhân loại, cả hai hình thức chức năng của não đều tuyệt đối quan trọng đối với sự sống còn của chúng ta như là những cá nhân riêng biệt và như là một giống loài. Nỗi sợ hãi giúp bạn có thể sống sót, và bộ não của bạn hoàn toàn chịu trách nhiệm trước vấn đề này. Đối với sự phản xạ, nó còn không thèm hội ý với bạn, và cho tới ngày nay vẫn vậy. Nó chỉ làm những gì mà nó có nghĩa vụ phải làm. Tuy nhiên, đến khi đưa ra những quyết định mà không xác định nguy hiểm tức thì, bộ não của bạn đánh giá thách thức một cách kỹ lưỡng hơn hẳn bằng cách sử dụng hai phương thức tiếp cận khác biệt, một phương thức thì mang tính trực giác và chóng vánh còn phương thức kia thì chậm và thận trọng[1], và dẫn đến kết quả như một cuộc đối thoại.      

 

Ê, bồ tèo, cậu có còn nhớ cái thằng cha ngầu ngầu tên Tommy không, cái gã bị con hổ xé xác ấy? Chúng ta đâu muốn chuyện này xảy ra với mình, đúng không?

Không đâu.

Tốt. Có nhìn thấy cái cây kia không? Có vẻ như đằng sau đấy có con hổ từng xé xác thằng Tommy đấy. Mình hãy đi xuống bờ sông thì hơn. Cậu có thấy thế không?

Không, đi xuyên rừng vẫn nhanh hơn chứ, vả lại chẳng săn được gì ở bờ sông đâu.

Nghe này, bồ tèo, Jessica sẽ quay về hang tối nay, và tớ thì muốn làm bất kỳ điều gì ở đó hơn là cứ đứng đây để mà bị ăn thịt, nên ta vẫn cứ đi xống bờ sông là hơn.

Ôi  . . . Jessica à . . . Cũng được.

Kiểu đối thoại như vậy là nỗ lực của bộ não trong việc đưa ra quyết định tốt nhất có thể. Daniel Kahneman, người đoạt giải Nobel Kinh tế, giải thích quá trình này vô cùng xuất sắc trong cuốn sách được bán chạy nhất của ông Thinking, Fast and Slow (Tư duy nhanh và chậm). Ông nói về sự phân loại hai hình thức tư duy: “Hệ thống 1” là hình thức tư duy nhanh, theo bản năng, và cảm tính; “Hệ thống 2” là hình thức tư duy chậm hơn, có sự quan sát cẩn thận hơn, và mang tính logic hơn. Trong cuốn sách của mình ông thường đưa ra các ví dụ về những sai lầm hay những phán đoán nhanh thiếu chính xác được thực hiện bởi Hệ thống 1 đã được sửa lại bởi Hệ thống 2. Sự tồn tại của hai hệ thống này chính là nguyên nhân khiến hai tiếng nói đôi khi cùng xuất hiện trong đầu bạn. Chúng đơn giản là hai hình thức của tư duy cùng nhìn nhận về một vấn đề từ những quan điểm khác nhau và với những nhóm kỹ năng khác nhau, thảo luận về vấn đề đó nơi trung tâm của bộ não bạn

Hãy cười đi nào, bạn của tôi, bạn không bị điên đâu.

 


[1] Daniel Kahneman, Thinking, Fast and Slow (Farrar, Straus & Giroux, 2013).

 

 

Advertisements